Muavin defter nedir?
690, 691, 371, 193 hesap ve kesin mizan açıklamalı · Son güncelleme: Ağustos 2026
Muavin defter, bir hesabın tüm hareketlerini tarih sırasıyla ve yürüyen bakiyeyle gösteren, hesap bazlı düzenlenmiş yardımcı bir muhasebe dökümüdür — günlük dilde "hesap ekstresi" olarak da adlandırılır. Zorluk tanımda değil, elde ettiğiniz muavinle ne yapacağınızda: çoğu ofis muavini yalnız yazdırıp dosyalar, okumaz. Muin Müşavir muavini yükler, hareketleri fişlere geri kurar ve istediğiniz hesabın dökümünü ekranda üretir.
1. Muavin defter nedir
Tek Düzen Muhasebe Sistemi'nde bilanço esasına tabi mükelleflerin tutmak zorunda olduğu üç defter yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defteridir (VUK md.182). Muavin defter bu üçün dışında, kanunda ayrı bir defter olarak sayılmayan, muhasebe programlarının (Luca, Logo, Mikro, Zirve, ETA vb.) ürettiği bir hesap ekstresi raporudur. Görevi kebirle aynıdır: bir hesabın hareketlerini göstermek. Farkı, tarih, fiş no, belge no ve belge tarihi gibi ayrıntıları da taşıyan, daha okunur bir düzende sunulmasıdır.
2. Yevmiye, kebir ve muavin farkı
Üçü de aynı kayıtları farklı bir sırayla gösterir; hangisine bakacağınız sorduğunuz soruya bağlıdır:
| Defter | Sıralama | Hangi soruya cevap verir |
|---|---|---|
| Yevmiye defteri | Fiş → hesap (tarih sırası) | "Bu fişte hangi hesaplar hareket etti?" |
| Defteri kebir | Hesap → özet bakiye | "Bu hesabın dönem sonu bakiyesi ne?" |
| Muavin defter | Hesap → tek tek hareket | "Bu hesapta hangi tarihte, hangi fişle ne oldu?" |
Muavin, yevmiyenin devriğidir: yevmiyede kayıtlar fiş başlığının altında hesaplara dağılırken, muavinde aynı hareketler hesap başlığının altında toplanır. Aynı defter, farklı gruplama — hareketleri tarih ve fiş numarasına göre yeniden bir araya getirdiğinizde fişler birebir geri kurulur.
3. 690 hesap: Dönem kârı veya zararı
690 Dönem Kârı veya Zararı, hesap dönemi sonunda 6'lı ve 7'li sınıftaki gelir ve gider hesaplarının toplandığı kapanış hesabıdır. Bütün gelir hesapları alacak, bütün gider hesapları borç tarafından bu hesaba aktarılır; kalan alacak bakiyesi dönem kârını, kalan borç bakiyesi dönem zararını gösterir. 690 fişi kesildiğinde mizanda artık ayrı ayrı gelir ve gider hesapları değil, tek bir kâr/zarar rakamı görünür — bu da mizanı kesin mizan hâline getiren ilk adımdır.
4. 691 hesap: Dönem kârı vergi karşılığı
691 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları, 690'daki dönem kârı üzerinden hesaplanan kurumlar veya gelir vergisi karşılığının borçlandırıldığı hesaptır; karşı tarafta 370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları hesabı alacaklanır. 690 ile 691 arasındaki fark 692 Dönem Net Kârı veya Zararı hesabına aktarılır ve oradan bilançoya (590/591 veya 570/580) devreder.
| Hesap | Rolü |
|---|---|
| 690 Dönem Kârı veya Zararı | Gelir − gider = ticari kâr/zarar |
| 691 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları | Hesaplanan vergi karşılığı (borç) |
| 692 Dönem Net Kârı veya Zararı | 690 − 691 = bilançoya devreden net kâr/zarar |
5. 371 hesap: Peşin ödenen vergilerin devri
371 Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri, dönem içinde ödenmiş geçici vergi ve stopaj gibi tutarların, yıl sonunda tahakkuk eden vergiden mahsup edilmek üzere devredildiği hesaptır. Kaynağı 193 hesabıdır: dönem boyunca orada biriken tutar, kapanışta 371'e aktarılır ve 370'teki vergi karşılığından düşülür.
6. 193 hesap: Peşin ödenen vergiler ve fonlar
193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar, dönem içinde ödenen geçici vergi, gelir/kurumlar vergisi stopajı gibi tutarların, yıl sonu mahsubuna kadar aktifte bekletildiği hesaptır. Bu bakiye doğru izlenmezse iki hata sık görülür: ödenen geçici verginin 371'e devredilmeden 193'te unutulması ve dönem içinde tahakkuk edip ödenmemiş geçici verginin ödenmiş gibi mahsuba dahil edilmesi.
7. Kesin mizan nedir
Kesin mizan, 690-691-692 kapanış fişleri kesildikten sonra alınan mizandır; dönem kârı, vergi karşılığı ve net kâr artık bu üç hesapta ayrı ayrı görünür. Kapanış fişleri henüz kesilmemişse mizan açık mizandır ve ticari kâr, 6'lı sınıf gelir-gider hesaplarının kendisinden hesaplanır. Vergi hesabı için ikisi de kullanılabilir — önemli olan mizanın hangi türde olduğunu bilip ona göre okumaktır; kesin mizanda 6'lı ve 7'li hesapları ayrıca toplamak ticari kârı iki katına çıkarır.
8. Muavinden hesap dökümü nasıl üretilir
Muin Müşavir, Luca'nın ürettiği muavin (hesap ekstresi) Excel dosyasını okur. Program hareketleri tarih ve fiş numarasına göre yeniden gruplayarak fişleri geri kurar — yani muavinden yevmiyeye dönüş yapar. Bu okuma gerçek bir mükellef dosyasıyla doğrulandı: aynı dönemin muavininden kurulan defter ile yevmiye dökümünden okunan defter birebir eşleşti — 171 fiş, 761 satır, borç = alacak = 24.776.645,28 TL.
Defter hangi kaynaktan okunursa okunsun (yevmiye dökümü, muavin dökümü veya e-Defter XML'i), Muin istediğiniz hesabın dökümünü tarih sırasıyla ve yürüyen bakiyeyle üretir. e-Defter XML'i olan mükellefte ayrıca bir muavin dosyası zaten yoktur — bu görünümü program kendisi oluşturur. Muavinde bulunup yevmiye dökümünde olmayan evrak no ve evrak tarihi bilgisi de okunur; bu sayede belge tarihinin dönem dışında kalması veya aynı belgenin iki kez işlenmesi gibi kontroller, muavin yüklendiğinde ayrıca çalışabilir hale gelir.
Bir mizan ya da muavin dosyanızı yükleyip fişlerin doğru geri kurulduğunu, hesap dökümünün kendi kayıtlarınızla eştiğini kendiniz görün. Süresiz deneme sürümü, kart bilgisi istenmez.
Ücretsiz deneyinBu sayfadaki anlatım bilgi amaçlıdır, mali müşavirlik hizmeti yerine geçmez. Hesap adları ve işleyişi Tek Düzen Hesap Planı'na dayanır; mükellefe özel uygulamalarda yürürlükteki mevzuatı ve kendi hesap planınızı esas alın.